کتاب و دغدغه‌هایی که همچنان باقی است


در سال 1396 با یکی از رسانه ها نکات زیر را مطرح کردم که هنوز هم موضوع روز فرهنگی ماست. در ارزیابی اقدامات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت فرهنگی و سایر نهادهای زیرمجموعه این وزارتخانه نکاتی برای افزایش شاخص سرانه در کشور لحاظ شده است. یکی از مواردی که دوستان ما باید به آن اعتقاد داشته باشند و برای آن تلاش کنند این است که تقسیم وظایف در دولت به معنای تشکیل وزارتخانه های غیر مرتبط به عنوان جزایر دوردست نیست.

وزارتخانه های مختلف در حالی که مستقل هستند وظایف مشترک دارند و همه باید اقتصاد، سیاست، فرهنگ و غیره را سازماندهی کنند. در مسیر پیشرفت وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی به عنوان متولی فرهنگ و پاسخگوی قوه مقننه باید در نقشه راه خود برای همه بخش‌های دولت برنامه داشته باشد و از همه ظرفیت‌های فرهنگی به‌ویژه کتاب به خوبی در اجرای این طرح‌ها استفاده کند.

به عنوان نمونه ببینید نگاه به کار و برنامه ریزی برای ایجاد شغل تنها به عنوان فرصتی برای امرار معاش تلقی می شود، از منظری دیگر سلامت و نشاط جامعه در گرو اشتغال و ایفای نقش فعال افراد است. جامعه شناخته شده است. دیدگاه اول، نگاه مینیمالیستی به انسان است که به توانایی‌ها و ارزش‌های والای انسان توجهی ندارد. در حالی که در نگاه دوم این زندگی واقعی افراد مورد نظر است. با این حال، درآمد و رفاه نیز با کار ایجاد می شود. وظیفه نهاد فرهنگی دولت است که این نگاه را به بدنه دولت تزریق کند.

گرچه موضوع کتاب و کتابخوانی همواره مورد توجه فرهیختگان و فرهنگیان جامعه ما بوده است، اما علیرغم ابراز همیشگی این دغدغه چه از سوی دست اندرکاران عرصه فرهنگ و کتاب و چه از سوی کسانی که مسئولیت مستقیمی در این زمینه ندارند. از این نظر، اما برای مقابله با این نگرانی تاکنون هیچ آستینی به جد مطرح نشده است. بنابراین کتاب همچنان با مشکلاتی چون تولید متناسب با نیاز و علایق مخاطب، تبلیغات و ارائه، توزیع و عرضه و لاجرم تعداد کم مخاطبان مواجه است. اما تا آنجا که برای رفع این نگرانی چه کاری می توان انجام داد، من فکر می کنم کسانی که مسئولیت مستقیم این امر را بر عهده دارند – به شرطی که خودشان به لزوم اقدام طولانی و جدی اذعان داشته باشند – می توانند سخت تلاش کنند تا از نگرانی های بالقوه خود استفاده کنند. تحقیقات و کارشناسی کشور و بر این اساس با اصلاح قوانین و رویه‌های موجود الزاماتی را برای کلیه وزارتخانه‌ها، نهادها و سازمان‌هایی که می‌توانند در این زمینه ایفای نقش کنند، در یک حرکت هماهنگ و هماهنگ در یک بازه زمانی، به تدریج تغییر مثبت دهند. در رویکرد شما به کتاب و مطالعه ایجاد شده است.

READ  بازی‌هایی که نتیجه‌ای جز تباهی ندارند

چرا وضعیت مطالعه در جامعه امروز ما مساعد نیست و چرا علیرغم این همه تلاش برای ایجاد نمایشگاه های کتاب و سایر فرصت ها برای ایجاد دسترسی و عرضه کتاب با قیمت پایین و همچنین جشن ها و جشنواره ها، آماری از فصل کتابخوانی جمعیت تغییر نمی کند و مهمتر از آن ما شاهد رشد هستیم، ما از نظر فرهنگی و اخلاقی نتیجه کتابخوانی در جامعه نیستیم، بسیار گفته شده است و همه بر اساس تحقیق یا تجربه شخصی فرمولی ارائه می دهند و می دهند. اما در واقع این وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مرکز تلاش های فرهنگی است که باید از همه این مطالعات و پیشنهادات برای رسیدن به نقشه راه و همانطور که در بالا اشاره کردم در یک حرکت هماهنگ اجتماعی به این موضوع بپردازد.

علاوه بر موارد فوق، برخی از دلایلی که صاحب نظران و صاحب نظران تاکنون آن را پایین بودن سطح تحصیلات در جامعه عنوان کرده‌اند. از جمله: عدم گنجاندن کتاب خواندن به عنوان یکی از اهداف آموزشی در برنامه های آموزشی. توضيح اينكه اگر هدف تعليم و تربيت آموزش باشد، هم معلم و هم فراگير در فرايند آموزشي فعال خواهند بود. این فعالیت مستلزم تغییر رویکرد تربیتی و تقویت روحیه جستجوی کشف حقیقت در زبان آموز خواهد بود و لاجرم کتاب به عنوان منبع شناخت بیشتر آموختنی خواهد شد.

سردرگمی نویسنده، ناشر و متولیان دولت در مورد اینکه در حوزه کتاب چه باید کرد و چه نباید کرد. اما کسی که به کتاب مراجعه می کند به دنبال یافتن گمشده یا کشف راز و رمز در خود، در جامعه یا در جهان است. اگر کتاب نتواند موضوع را به صورت شیوا و قانع کننده برای او بیان کند، طبیعتاً نمی تواند راهی را در دل او به عنوان دوست تنهایی باز کند تا بخشی از روز و شب را با آن بگذراند. خوب است مسئولین در قالب نظرسنجی ببینند که کتاب در جامعه امروز ما تا چه اندازه با مسائل و دغدغه های اصلی مردم به ویژه نوجوانان و جوانان مرتبط است. چگونه یک نویسنده می تواند در مورد مخاطب خود بنویسد که آنها و مشکلات فکری خود را به خوبی نشناسد و البته حکیم آگاه و تجویز کننده درد و دغدغه های خود نباشد.

READ  فقیهی: نهج‌البلاغه ترکیب هیبت و شوکت با عواطف است/ شهروند تراز نهج‌البلاغه را بشناسید

هم شناخت مخاطب و هم تبیین و تحلیل آن چه در قالب متون پژوهشی و چه در قالب متون هنری مستلزم آشنایی با نظام معرفتی است متفاوت باشید.

برخی از مقامات دولتی که مسئول ممیزی کتاب هستند گلایه دارند که چرا ممیزی؟ اگرچه ممیزی امروزی ممکن است کاستی هایی داشته باشد، اما آیا از افرادی که استخدام کرده اند انتظار ندارند همانگونه که از مرزهای جغرافیایی سرزمین خود محافظت می کند، مراقب مرزهای فرهنگی و اخلاقی جامعه باشند؟! همانطور که هر ورق کاغذی نمی تواند و نباید برای انسان درمانی بنویسد. بلکه باید یک پزشک با تجربه و با تجربه باشد تا هم درد و هم روش درمان را به خوبی بشناسد. کسی که قصد نوشتن دارد تا درد روحی بشر را درمان کند، باید انسانی دانش‌آموز و با تجربه باشد.

علاوه بر مطالب فوق که عمدتاً در مورد محتوا بود، مشکلاتی مانند اطلاعات ضعیف و نبود شبکه توزیع قوی و نبود مراکز دسترسی به کتاب از عوامل مؤثر در ناراحتی کتاب ذکر شده است.

* رئیس سابق سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران


منبع

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا