برای هادی خانیکی| داعیه‌دار دیالوگ

دکتر هانیکی از دوران جوانی روزنامه نگار بوده است. خبرنگاران سخنگوی مردم هستند یا باید باشند و مردم را به حکومت بیاورند. به همین دلیل باید هم با مردم و هم با دولت رابطه داشته باشند. باید زبان مردم و زبان حکومت را هم بدانند.
درک زبان مردم، رساندن پیام آنها به صاحبان قدرت را نباید ساده گرفت. خبرنگار رابط مردم و دولت است. ناگزیر باید هم سیاست بداند و هم زبان سیاست و همدلی و همدردی با مردم داشته باشد. به همین دلیل جایگاه مهمی در نظام و کشورهای جهان داشته و دارد.

میانجیگری خبرنگاران بین مردم و حکومت زمانی مؤثر است که بتواند با تفاهم و گفتگو با طرفین ارتباط برقرار کند. این گفتگو و تفاهم شرط لازم اعتماد مردم و کشور است. اما گفتگو چیست و بر چه اساسی؟ و چه جایگاهی دارد و چگونه به دست می آید؟ این چیزی نیست که در اینجا و اکنون قابل بحث باشد، اما شاید اشاره به آن بی مناسبت نباشد.

در زمان ما گفتگوی کلامی مبهم است. هم به معنای دعوا و هم نزاع است و هم می تواند به معنای گفتگو باشد.
وقتی می گوییم دکتر هانیکی دعوت به گفتگو می کند، منظورمان گفت وگو برای تفاهم و توافق است. این مکالمه یا هر مکالمه ای گفتگوی بین افراد است، زیرا فقط افراد می توانند با یکدیگر صحبت کنند.
اگر امروز گفتگو در سیاست جایگاهی دارد، در اصل با انسان وجود داشته و بر سیاست و حتی علم مقدم بوده است. وسیله ای برای رسیدن به هدف نیست. انسان خودش یک دیالوگ است و از همان ابتدا یک دیالوگ بوده است. او در گفتگو با عهد آلست مردی شده است. زبان داشتن، با هم بودن و دیالوگ داشتن، چیزهای متفاوتی نیستند که لازمه یکدیگر باشند، اما یکی هستند. بر اساس این دیدگاه، گفت و گو کمال نیست که برای وجود انسان زاید است. این اصل است و همه جا و همیشه بوده است. اگر جایی نباشد نقصی پیش آمده است. تجربه هم می گوید هر جا گفتگو نباشد عشق و معرفت و آرامش و اعتماد کمیاب است. بنابراین عدم گفتگو عارضه و نشانه دوری انسان از اصل خود است که طبیعی است: «کسی که از اصل خود دور بماند، به دنبال زمان رابطه خود است».
در زمان ما تطبیق این اصل بسیار دشوار شده است. درست است که انسان همیشه اهل دیالوگ بوده، اما نافرمان، مغرور، متکبر و حسود هم بوده است. وقتی این صفات غالب می شوند، گوشه ها حرف دیگری نمی شنوند زیرا پر از شایعات هستند. اکنون فقط دیکتاتورها نیستند که سخنور هستند و گوش نمی دهند.

READ  صفحه اول روزنامه های 22 اسفند1400

در فضای مجازی هم همه بدون اینکه بدانند مخاطبانشان چه کسانی هستند صحبت می کنند. یا منتظر جواب باشید! همه در این فضا حرفه ای عادی و تکراری دارند. البته دانش، فلسفه و شعر نیز از واژه های رایج و تکراری است. وقتی همه کلمات در یک ترتیب و سطح باشند، دیالوگ حذف می شود.
می دانم می گویند در شرایطی ارزش این فضا باید ارزیابی شود. چون اگر نبود مشکلات بزرگتر می شد. حتی ممکن است به این نتیجه برسند که انتقاد از فضای مجازی خوب نیست. زیرا فضای بسته باعث بسته شدن و تنگ تر شدن گفتگو می شود. من نمی گویم فضای مجازی نیست و چگونه بگویم که نیست؟ حضور یا عدم وجود فضای مجازی در دسترس هیچکس نیست. محدود کردن آن نیز تلاشی بیهوده است.
آنچه من گفتم این بود که سخنرانی ها در فضای مجازی مخاطبی ندارد یا نمی دانم مخاطبش چیست؟ همه همه را خطاب می کنند، اما هیچکس نمی داند مخاطب کیست و آدرسش چیست.

از آنچه گفته شد مشخص می شود که گفت و گو فراتر از سیاست بوده و مقدم بر آن بوده است. سیاستمداران گاهی اوقات می توانند گفتگو کنند، اما در سیاست جایی برای گفت و گو نیست. چون شرط گفتگو دوستی است و در سیاست کاری به دوستی ندارند. هنر هست اگر بتوان از شدت خصومت بکاهد. اما امروز وقتی از گفت و گو صحبت می کنیم، منظور «گفتگوی سیاسی» و «گفتگو با سیاستمداران» است. این سخت ترین مکالمه است. چون گوش سیاست کر است.
گاهی مردم تعجب می کنند که چرا سیاستمداران گاهی حرف های عجیب و غریب می زنند و کاری برای مردم انجام نمی دهند و اگر می کنند به نفع دولت نیست. این یک شگفتی طبیعی به نظر می رسد، اما هوا به گونه ای است که گفتار و کردار با نیازهای مردم به نفع طرفین سنجیده نمی شود. گفت و گو در این شرایط چگونه امکان پذیر است؟ زیرا نکته این است که شرایط سخت را باید در شرایط سخت انجام داد. راه گفت و گو دشوار است، اما باید به آن نزدیک شد و آن را بازسازی کرد. داشتن همان میل و دعوت به گفتگو، حتی اگر پاسخ داده نشود، باید مهم تلقی شود. زیرا نشان از امید، دوستی، مهربانی و عدالت دارد.
برای دکتر هانیکی که خواهان گفت وگو هستند، شفای عاجل و بازگشت سلامتی و طول عمر و موفقیت در خدمت به علم و فرهنگ را از خداوند منان خواستارم.

READ  درخشش همزمان امیر جعفری در «جیران» و «یاغی»

* متن سخنرانی رئیس فرهنگستان علوم ایران در برنامه «امید، گفت وگو و زندگی; یک شب با دکتر هادی هانیکی در خانه باشگاه خبرآنلاین

برای هادی هانیکی  جستجوگر گفتگو


منبع

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا